Lần trước anh đến phòng khám, tai anh đã được chẩn đoán viêm tai giữa. Anh dùng kháng sinh hai đợt, đang sang đợt thứ ba, và được dặn trước: đợt này mà không giảm thì phải tháo mủ. Lúc ấy anh phải đeo máy trợ thính mới nghe được người khác nói.
Lần này anh quay lại, cũng vì ù tai. Triệu chứng giống lần trước, nhưng nguyên nhân thì khác hẳn, và phải khám thật kỹ mới nhận ra.
Lần khám đầu: tai giữa, xương bàn đạp và khung sọ
Khi đánh giá lại, chúng tôi thấy trục trặc ở nhiều chỗ trên đường đi của âm thanh. Tai ngoài có vấn đề, tai giữa và xương bàn đạp cũng vậy. Ngay cả khung sọ, kể cả phần liên quan đến điều hoà thần kinh, cũng chưa ổn.
Anh được can thiệp bằng Applied Kinesiology (Kinesiology ứng dụng) và các kỹ thuật thần kinh chức năng (functional neurology), kết hợp thuốc thang. Bài thuốc dùng cho anh là Tứ quân gia Nhị Trần thang, kê theo thể trạng của anh ở thời điểm đó. Người khác không nên tự dùng theo.
Một tuần sau can thiệp, anh nghe rõ lại và bỏ được máy trợ thính. Anh không phải tháo mủ nữa. Ở lần tái khám, anh tự chấm sức khoẻ chung của mình đã cải thiện được 8,5/10.
Đó là kết quả của riêng anh. Mỗi người bệnh viêm tai giữa có diễn tiến khác nhau, và quyết định dùng kháng sinh hay làm thủ thuật vẫn cần bác sĩ tai mũi họng theo dõi.
Lần tái khám: cùng là ù tai, nguyên nhân khác
Có tiền sử rõ ràng như vậy, rất dễ mặc định tiếng ù lần này cũng đến từ chỗ cũ rồi điều trị lại y như đợt trước. BS Đức hỏi bệnh lại và khám lại từng phần như với người mới đến, kể cả soi kỹ ống tai.
Nguyên nhân lần này là ráy tai. Ráy đã tích lại nhiều, thành khối, bít ống tai. Vì tai anh từng viêm tai giữa, BS Đức gửi anh sang bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng để xử lý ráy tai, và anh nhỏ thuốc tai theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa. Sau đó anh nhắn lại cho phòng khám: tai đã ổn, nghe tốt lại như cũ.
Nếu bỏ qua bước nhìn vào ống tai, anh có thể đã phải theo một đợt điều trị mới cho một cục ráy tai mà tiếng ù vẫn còn đó.
Ráy tai bình thường và lúc nó gây chuyện
Ráy tai (cerumen) là chất tiết bình thường ở phần ngoài ống tai. Nó giữ cho da ống tai không bị khô, giữ lại bụi và vi khuẩn. Da ống tai di chuyển rất chậm ra phía ngoài, cộng với cử động của hàm khi ăn nói, nên ráy được đẩy dần ra. Phần lớn mọi người không cần làm gì với ráy tai cả.
Chỉ khi ráy tích lại gây triệu chứng, hoặc che màng nhĩ khiến bác sĩ không khám được, mới gọi là ráy tai bít tắc (cerumen impaction). Hướng dẫn thực hành lâm sàng năm 2017 của Viện Hàn lâm Tai Mũi Họng – Phẫu thuật đầu cổ Hoa Kỳ (Schwartz và cộng sự) ghi nhận tình trạng này ở khoảng 1 trên 20 người lớn, và gặp nhiều hơn ở người cao tuổi.
Người bị ráy tai bít tắc hay than ù tai, nghe kém (nhất là một bên), thấy đầy tức hoặc như bị bịt trong tai, ngứa hoặc khó chịu trong ống tai. Một số người còn bị ho khan phản xạ, hoặc chóng mặt nhẹ.
Cuốn The Patient History của Henderson và Tierney, sách chẩn đoán phân biệt nội khoa mà phòng khám vẫn tham khảo, xếp ráy tai bít tắc vào nhóm nguyên nhân thường gặp nhất của nghe kém dẫn truyền ở người lớn. Sách cũng nhắc: thấy ráy tai ở người đang đau tai thì cần lấy ráy ra để xem phía sau, vì bệnh thật có thể nằm sau màng nhĩ.
Chăm sóc tai ở nhà thế nào
Không tự lấy ráy bằng vật nhọn hay nến. Tăm bông, que ngoáy tai, kẹp, nến hơ tai (ear candling) thường đẩy ráy vào sâu hơn và có thể làm trầy ống tai hoặc tổn thương màng nhĩ. Hướng dẫn năm 2017 nói trên không khuyến cáo dùng nến hơ tai, vì không có bằng chứng lợi ích mà lại có nguy cơ gây hại.
Ở nhà chỉ cần dùng khăn mềm hơi ẩm lau vành tai và miệng ống tai sau khi tắm. Bên trong ống tai thì không cần làm sạch nếu không có triệu chứng, và cũng đừng tự rửa tai bằng dụng cụ áp lực. Rửa tai chỉ nên để nhân viên y tế làm, sau khi đã xác định màng nhĩ lành.
Có những loại thuốc nhỏ tai làm mềm ráy, nhưng chỉ dùng khi chắc chắn màng nhĩ còn nguyên. Người từng viêm tai giữa, từng thủng màng nhĩ, từng mổ tai hoặc đặt ống thông khí, người đang đau tai hay chảy dịch từ tai thì không tự nhỏ, mà cần được bác sĩ khám trước.
Máy trợ thính, nút tai chống ồn hay tai nghe nhét tai đều nằm trong ống tai và làm ráy khó thoát ra. Vì thế người đeo máy trợ thính, như anh ở lần trước, càng dễ tích ráy. Ai hay dùng các dụng cụ này nên nhờ bác sĩ kiểm tra ống tai định kỳ và giữ dụng cụ sạch.
Khi nào cần đi khám sớm
Đi khám trong ngày nếu có một trong các dấu hiệu sau:
- Nghe kém xuất hiện đột ngột, nhất là ở một bên tai.
- Chóng mặt quay, buồn nôn, đi loạng choạng.
- Đau tai nhiều, sốt, chảy mủ hoặc chảy máu từ tai.
- Méo mặt, yếu một bên mặt.
- Ù tai một bên kéo dài, hoặc tiếng ù đập theo nhịp mạch.
Ù tai tái lại thì nên để bác sĩ nhìn vào ống tai trước đã.
Nguồn tham khảo
- Schwartz SR, Magit AE, Rosenfeld RM, et al. Clinical practice guideline (update): earwax (cerumen impaction). Otolaryngol Head Neck Surg. 2017;156(1_suppl):S1-S29. DOI 10.1177/0194599816671491. Đính chính: DOI 10.1177/0194599817725542.
- Henderson MC, Tierney LM Jr, et al. The Patient History: An Evidence-Based Approach to Differential Diagnosis (mục nghe kém và đau tai).
