Tránh thai tự nhiên theo chu kỳ: hiệu quả thật và ai không nên dùng

Bé thứ hai được bảy tháng, kinh đã có lại hai lần. Chị không muốn dùng nội tiết trong lúc còn cho con bú, nên hai vợ chồng tính quay về cách cũ. Anh nhắc câu “trước bảy sau tám” mà hai người vẫn dùng hồi chưa có con, còn chị cài thêm một ứng dụng tô xanh những ngày được cho là an toàn.

Cách tránh thai này dựa vào việc mỗi chu kỳ chỉ có vài ngày có thể thụ thai, nhưng biết chính xác mấy ngày ấy rơi vào đâu thì không dễ, nhất là khi vừa sinh, đang cho bú và chu kỳ chưa ổn định trở lại.

Mỗi chu kỳ có khoảng sáu ngày có thể thụ thai

Wilcox và cộng sự (1995) theo dõi 221 phụ nữ khỏe mạnh đang mong con qua 625 chu kỳ, xác định ngày rụng trứng bằng nội tiết trong nước tiểu. Cả 192 lần thụ thai đều xảy ra khi gần gũi trong khoảng sáu ngày, kết thúc vào ngày rụng trứng. Gần gũi năm ngày trước rụng trứng, khả năng thụ thai khoảng 10%; đúng ngày rụng trứng, khoảng 33%.

Năm trong sáu ngày ấy nằm trước khi trứng rụng. Lý do là tinh trùng có thể sống vài ngày trong đường sinh dục của người phụ nữ. Muốn tránh thai bằng cách kiêng, bạn phải đoán trước ngày trứng sẽ rụng, mà ngày này có thể xê dịch từ chu kỳ này sang chu kỳ khác.

Các cách đếm ngày thường dùng

Tính lịch theo ngày

Phương pháp Ngày chuẩn yêu cầu không gần gũi mà không có bảo vệ từ ngày 8 đến ngày 19 của chu kỳ, ngày 1 là ngày đầu có kinh. Thử nghiệm của Arévalo và cộng sự (2002) chỉ nhận những phụ nữ có chu kỳ 26–32 ngày, nên với chu kỳ ngắn hơn hay dài hơn, công thức này chưa được kiểm chứng.

Cách đếm “trước bảy sau tám” thường được hiểu là bảy ngày trước kỳ kinh và tám ngày kể từ ngày đầu có kinh thì an toàn, dù mỗi người có thể tính hơi khác. Hiểu như vậy thì ngày thứ tám đã chạm mốc phương pháp Ngày chuẩn bắt đầu kiêng. Chu kỳ ngắn thì trứng rụng sớm, và những ngày cuối của “sau tám” có thể đã nằm trong cửa sổ sáu ngày. Ai tính tám ngày từ lúc sạch kinh còn lấn sâu hơn. Riêng “trước bảy” chỉ dùng được khi biết chắc kỳ kinh sau đến hôm nào.

Quan sát chất nhầy

Gần ngày rụng trứng, chất nhầy ở âm đạo thường nhiều hơn, trong, ướt và trơn, có thể kéo thành sợi; những ngày ấy được tính là dễ thụ thai, còn sau rụng trứng chất nhầy ít đi, đặc và dính hơn. Chất nhầy dễ lẫn với khí hư khi đang viêm nhiễm, nên thường phải tập vài chu kỳ mới đọc được.

Nhiệt độ cơ thể cơ bản

Thân nhiệt đo lúc vừa thức dậy tăng nhẹ sau khi trứng đã rụng. Vì tăng sau, nhiệt độ chỉ cho biết những ngày dễ thụ thai đã qua và thường được dùng kèm chất nhầy. Nếu bạn đang mong con, cách đọc chu kỳ và biểu đồ nhiệt độ có ở bài chu kỳ kinh nguyệt khi mong con.

Tỷ lệ có thai khi dùng trong thực tế

Tổng quan của Peragallo Urrutia và cộng sự (2018) gom 53 nghiên cứu, không nghiên cứu nào đạt chất lượng cao. Ở các nghiên cứu chất lượng trung bình, số người mang thai trong năm đầu khi dùng như đời thường, tính trên 100 phụ nữ, là:

• Phương pháp Ngày chuẩn: từ 11,2 đến 14,1;
• Theo dõi chất nhầy (phương pháp Billings): từ 10,5 đến 33,6;
• Nhiệt độ cơ thể cơ bản: từ 9,0 đến 9,8;
• Kết hợp chất nhầy với nhiệt độ: 13,2 ở một biến thể, 1,8 với Sensiplan.

Nếu dùng hoàn hảo, đúng từng quy tắc, con số thấp hơn nhiều, như 0,4 với Sensiplan và 1,1–3,4 với Billings. Riêng phương pháp Ngày chuẩn, Arévalo và cộng sự (2002) ghi xác suất có thai sau 13 chu kỳ là 4,75% khi dùng đúng và gần 12% khi dùng thực tế. Khuyến cáo của Hội Sản Phụ khoa Pháp cũng ghi các phương pháp tự nhiên nhìn chung kém hiệu quả hơn biện pháp tránh thai hiện đại, và người dùng cần được biết trước khả năng thất bại (Hassoun, 2018).

Ai không nên dựa vào cách đếm ngày

Cách đếm ngày khó dùng an toàn khi:

• Chu kỳ không đều, độ dài thay đổi nhiều giữa các tháng;
• Vừa sinh và đang cho bú. Việc cho bú chỉ tránh thai được tới 98% khi đủ ba điều kiện là con dưới 6 tháng, chưa có kinh lại, bú hoàn toàn hoặc gần hoàn toàn cả ngày lẫn đêm (Hassoun, 2018); thiếu một điều kiện thì cần biện pháp khác;
• Chu kỳ bắt đầu ngắn lại hoặc thất thường ở những năm quanh tiền mãn kinh;
• Mang thai ngoài kế hoạch gây hại lớn cho sức khỏe, chẳng hạn khi bạn đang dùng thuốc cần tránh trong thai kỳ;
• Hai vợ chồng chưa thống nhất được việc kiêng hoặc dùng bao cao su trong những ngày dễ thụ thai.

Nếu con đã bảy tháng và kinh đã có lại, bạn thuộc nhóm thứ hai. Cho bú lúc này không còn được tính là biện pháp tránh thai, còn chu kỳ thì chưa đủ ổn định để đếm. Sau sinh, lần rụng trứng đầu tiên có thể đến trước cả kỳ kinh đầu tiên. Vì vậy chưa thấy kinh chưa có nghĩa là chưa thể mang thai. Các cách tự nhiên cũng không ngăn được bệnh lây qua đường tình dục.

Phòng khám có thể giúp gì

Buổi tư vấn với BS.CKI Phạm Trần Đan Tâm bắt đầu từ lịch kinh vài tháng gần nhất, chuyện sinh nở, cho con bú và dự định có thêm con hay không. Nếu bạn muốn đặt vòng hay dùng một biện pháp hiện đại khác, việc chọn loại nào sẽ được bàn cùng bác sĩ phụ sản. Chu kỳ thất thường đến mức không đếm được cũng cần tìm nguyên nhân, trong đó có những bệnh cần y học hiện đại xử trí như PMOS (buồng trứng đa nang). Trước khi điều kinh, bác sĩ cần biết chắc bạn không đang mang thai; kinh trễ thì nên thử thai trước khi dùng bất kỳ thuốc nào, kể cả thuốc thang.

Để lưu

• Ghi ngày đầu mỗi kỳ kinh lên lịch để biết chu kỳ có nằm trong khoảng 26–32 ngày hay không;
• Nếu dùng cách đếm ngày, kiêng hoặc dùng bao cao su từ ngày 8 đến ngày 19 của chu kỳ;
• Đang cho bú thì kiểm lại đủ ba điều kiện (con dưới 6 tháng, chưa có kinh, bú hoàn toàn) mỗi khi có gì thay đổi;
• Mang theo lịch kinh vài tháng gần nhất khi đi tư vấn biện pháp tránh thai.

Nếu bạn đang cân nhắc cách tránh thai sau sinh, hoặc chưa chắc chu kỳ của mình đủ đều để đếm, hãy đến gặp BS.CKI Phạm Trần Đan Tâm để cùng xem lại lịch kinh và chọn hướng phù hợp.

Nguồn tham khảo

1. Wilcox AJ, Weinberg CR, Baird DD (1995). Timing of sexual intercourse in relation to ovulation. Effects on the probability of conception, survival of the pregnancy, and sex of the baby. N Engl J Med 333(23):1517-21. https://doi.org/10.1056/NEJM199512073332301;
2. Peragallo Urrutia R, Polis CB, Jensen ET, Greene ME, Kennedy E, Stanford JB (2018). Effectiveness of Fertility Awareness-Based Methods for Pregnancy Prevention: A Systematic Review. Obstet Gynecol 132(3):591-604. https://doi.org/10.1097/AOG.0000000000002784;
3. Arévalo M, Jennings V, Sinai I (2002). Efficacy of a new method of family planning: the Standard Days Method. Contraception 65(5):333-8. https://doi.org/10.1016/s0010-7824(02)00288-3;
4. Hassoun D (2018). [Natural Family Planning methods and Barrier: CNGOF Contraception Guidelines]. Gynecol Obstet Fertil Senol 46(12):873-882. https://doi.org/10.1016/j.gofs.2018.10.002.