Chị bước vào phòng rồi đứng khựng lại, không nhớ mình vào để lấy gì.
Tin nhắn cho đồng nghiệp gõ xong lại xóa, rồi gõ lại. Những câu trước đây viết dễ dàng giờ phải nghĩ mãi. Tối đến, chồng hỏi mai ăn gì mà chị thấy nặng như phải quyết một chuyện lớn.
Nhiều người mẹ lặng lẽ chịu đựng và tự nhủ mình đã "đần đi" sau sinh. Thật ra tình trạng này có tên gọi hẳn hoi, có cơ chế sinh lý rõ ràng, và hồi phục được.
Sương mù não sau sinh biểu hiện ra sao
Postpartum brain fog là tên gọi cho tình trạng suy giảm nhận thức tạm thời sau sinh. Trí nhớ ngắn hạn kém, nghĩ chậm, khó tập trung, hễ phải quyết định là thấy quá tải, có lúc khó tìm từ. Não không bị tổn thương vĩnh viễn.
Estrogen, allopregnanolone và giấc ngủ bị cắt khúc
Nguyên nhân đầu tiên nằm ở estrogen. Suốt thai kỳ, bánh nhau giữ estrogen ở mức rất cao, và nguồn này mất ngay khi sổ nhau. Estrogen tham gia điều tiết lưu lượng máu lên não, các chất dẫn truyền thần kinh như acetylcholine, serotonin, dopamine, và độ mềm dẻo của các kết nối ở vùng hải mã. Nó tụt đột ngột thì trí nhớ ngắn hạn bị ảnh hưởng rõ nhất.
Allopregnanolone cũng giảm mạnh sau sinh. Chất này chuyển hóa từ progesterone, tác động lên thụ thể GABA-A và giúp hệ thần kinh dịu lại. Thiếu nó, người mẹ dễ bồn chồn, dễ xúc động, đầu óc khó lắng xuống.
Rồi đến giấc ngủ. Cứ hai–ba tiếng lại thức dậy một lần, chị mất phần ngủ sâu và giấc mơ, vốn là lúc não sắp xếp lại trí nhớ trong ngày.
Chờ vài tháng cho tự hết thì quá lâu với người mẹ đi làm
Phần lớn trường hợp đúng là nhẹ dần sau vài tháng. Có điều, với một người mẹ đã đi làm lại, ban ngày họp, về nhà chăm con, vài tháng là quãng thời gian rất dài.
Nhiều chị còn gánh thêm những thứ ngoài nội tiết và thiếu ngủ. Có người thiếu sắt sau mất máu. Có người thở nông và gồng vai suốt ngày vì bế con, có người stress kéo dài mà chưa gọi được tên. Yếu tố nào cũng có thể làm sương mù dày thêm.
Cổ, vai và kiểu thở khi chăm con nhỏ
Cho con bú, bế ẵm, ngủ gục bên con khiến vùng cổ–hàm–vai căng gần như cả ngày. Kiểu thở ngực nông, ít dùng cơ hoành, giữ hệ thần kinh ở trạng thái cảnh giác. Những thứ này không trực tiếp gây sương mù não, nhưng làm cơ thể khó hồi phục hơn.
Hỏi bệnh và test cơ cho người mẹ sau sinh
Đầu tiên chúng tôi hỏi kỹ về ca sinh, lượng máu mất, giấc ngủ, chuyện ăn uống và cho con bú.
Sau đó chúng tôi test cơ theo Applied Kinesiology, lần lượt với từng thứ có thể đang làm sương mù dày thêm ở chị: một vùng căng, kiểu thở ngực, một nhóm dinh dưỡng. Yếu tố nào khiến cơ phản hồi khác đi thì đó là chỗ cơ thể chị đang phải gánh.
Dựa vào kết quả, chúng tôi điều chỉnh vùng cổ–vai và cơ hoành. Khi phù hợp, có thể dùng thêm y học cổ truyền, chọn theo thể trạng và tính tới chuyện chị đang cho con bú.
Khi nào cần đi khám chuyên khoa
Hay quên mà đi cùng nỗi buồn, cảm giác trống rỗng kéo dài trên 2 tuần, chị mất hứng thú, không ngủ được dù có điều kiện, hoặc nảy ra ý nghĩ làm hại bản thân hay con, thì chị nên đi khám chuyên khoa sức khỏe tâm thần sớm. Phục hồi thể chất không thay thế được điều trị chuyên khoa.
Phần chúng tôi chỉnh được và phần cần thời gian
Chị không kém đi. Não chị đang thích nghi với thay đổi lớn nhất mà cơ thể phụ nữ trải qua, và hiểu như vậy thì chị bớt tự trách mình, cơ thể cũng có điều kiện để hồi phục. Những gì chúng tôi can thiệp được là các yếu tố làm cơ thể khó hồi phục, như vùng cổ–vai căng, kiểu thở nông, thiếu hụt dinh dưỡng. Estrogen, allopregnanolone và giấc ngủ thì vẫn cần thời gian để ổn định lại.
