Mí mắt trái giật lăn tăn từ sáng, đến buổi họp chiều vẫn chưa chịu dừng. Đêm trước, bắp chân thắt cứng lúc gần ba giờ sáng, phải ngồi bật dậy kéo mũi bàn chân về phía mình một lúc mới dịu. Nằm xuống lại thì không ngủ được nữa, đầu cứ nghĩ tiếp chuyện công việc còn dở.
Có người đã tự tìm hiểu, nghi mình thiếu magie, đi xét nghiệm máu và cầm về tờ kết quả ghi “trong giới hạn bình thường”. Con số ấy đúng. Có điều xét nghiệm máu chỉ đo được một phần rất nhỏ lượng magie của cơ thể, nên ở phòng khám, bác sĩ đọc nó cùng phần hỏi bệnh và thử cơ.
Magie làm gì trong cơ và thần kinh
Magie (magnesium) là khoáng chất cơ thể cần hằng ngày và phải lấy từ thức ăn. Trong cơ và thần kinh, magie góp phần giúp sợi cơ giãn ra sau mỗi lần co, giữ cho tín hiệu thần kinh không bị kích thích quá mức. Khi thiếu, cơ dễ co thắt, giật, chuột rút; người dễ bồn chồn, khó thả lỏng.
Magie còn một vai trò ít người để ý là tham gia điều hòa đáp ứng stress. Trong tổng quan của Pickering và cộng sự (2020), magie giữ phần hãm bớt, như cái phanh giúp cơ thể không phản ứng quá đà trước áp lực.
Dù vậy, giật cơ, chuột rút hay mất ngủ chưa chắc là do thiếu magie. Thiếu ngủ, vận động quá sức, mất nước, tác dụng phụ của thuốc, bệnh tuyến giáp, bệnh thần kinh đều có thể gây ra chúng.
Vì sao magie máu bình thường vẫn có thể thiếu
Hơn 99% lượng magie của cơ thể nằm bên trong tế bào. DiNicolantonio, O’Keefe và Wilson (2018) dựa vào điểm sinh lý này khi bàn về những người thiếu magie mà xét nghiệm không phát hiện. Xét nghiệm magie huyết thanh chỉ đo phần nhỏ lưu hành trong máu, và theo các tác giả, phần ấy không phản ánh magie trong tế bào, vì thế phần lớn trường hợp thiếu magie không được chẩn đoán. Họ cho rằng kiểu thiếu âm thầm này góp phần vào bệnh tim mạch, và đủ phổ biến để xem là vấn đề sức khỏe cộng đồng.
Kết quả bình thường vẫn có giá trị trong phạm vi của nó. Lúc lấy mẫu, magie trong máu nằm trong giới hạn, nên ít khả năng bạn đang có tình trạng magie máu giảm rõ cần xử trí sớm. Còn bên trong tế bào đủ hay thiếu thì xét nghiệm này chưa trả lời được.
Stress và magie ảnh hưởng lẫn nhau
Ở người chịu stress tâm lý, magie thường thấp. Pickering và cộng sự (2020) tổng hợp các nghiên cứu về hai thứ này và xem lại khái niệm “vòng xoắn”. Stress làm cơ thể mất magie. Magie thiếu thì cái phanh nói ở trên yếu đi, cơ thể dễ bị stress hơn, và vòng sau lại làm hao thêm magie.
Mùa cao điểm công việc là ví dụ dễ thấy. Ngủ ít, ăn vội, mí mắt bắt đầu giật. Tối nằm xuống khó ngủ, sáng dậy mệt hơn, và ngày hôm sau chịu áp lực kém đi một chút.
Vì thế, dù có thiếu magie thật, thêm viên magie mới gỡ được một mắt của vòng ấy. Phần còn lại là lo giấc ngủ, bữa ăn, nhịp làm việc; chuyện stress đi vào cơ thể ra sao được kể ở bài Xét nghiệm bình thường vẫn mệt, đau, mất ngủ: stress ảnh hưởng ra sao.
Ai dễ hụt magie mà không hay
Tổng quan của DiNicolantonio (2018) kể mấy lý do rất đời thường khiến magie hụt dần:
- Ăn nhiều thực phẩm tinh chế như gạo xát trắng, bánh mì trắng, đồ chế biến sẵn;
- Dùng một số loại thuốc trong thời gian dài;
- Có bệnh mạn tính;
- Đất trồng nghèo magie, lý do nằm ngoài tầm tay mỗi người.
Pickering (2020) thêm vào nhóm người sống trong căng thẳng kéo dài, tức là những ai đang mắc trong vòng xoắn ở mục trên. Nếu bạn uống thuốc dài ngày, hãy ghi lại tên thuốc để bác sĩ xem thuốc đó có ảnh hưởng đến magie không.
Phòng khám kiểm tra magie như thế nào
Ở Tâm Đức, câu hỏi “tôi có thiếu magie không” được đặt trong cả buổi khám. Bác sĩ hỏi về giấc ngủ, bữa ăn, mức căng thẳng, thuốc đang dùng, bệnh đi kèm; khám lâm sàng theo y học hiện đại và theo tứ chẩn Đông y (nhìn, nghe, hỏi, bắt mạch). Giật cơ, chuột rút có thể bắt nguồn từ cấu trúc, hóa sinh hay tâm lý; magie thuộc mặt hóa sinh. Khi cần, bác sĩ đề nghị xét nghiệm máu, trong đó có magie và chức năng thận.
Song song với xét nghiệm, và cả khi magie máu đã bình thường, bác sĩ dùng Applied Kinesiology (AK) để kiểm tra ion, tức các khoáng chất và chất điện giải. Bác sĩ cho bạn nếm hoặc ngửi chất cần xét rồi thử lại cơ, so với lúc trước (Walther, 1981, tr. 45–50); cách thử được giải thích ở bài Vì sao bác sĩ thử cơ. Magie được xem cùng canxi, kali, vì các chất này cùng tham gia vào hoạt động của cơ. Nếu có dấu hiệu đang mắc trong vòng xoắn stress, bác sĩ kiểm tra thêm stress ở thùy trán, hệ viền và hồi đai.
Thử cơ là một phần của buổi khám, đặt cạnh phần hỏi bệnh và khám lâm sàng, và xét nghiệm vẫn cần khi bác sĩ đề nghị. Con số trong máu cộng với cách cơ thể đáp ứng khi thử cơ giúp bác sĩ quyết chắc tay hơn chuyện nên bổ sung hay chưa, bổ sung dạng nào, hay phải tìm nguyên nhân ở chỗ khác.
Đông y có câu “can chủ cân”, nghĩa là gân cơ được nuôi nhờ can huyết. Người hay giật cơ, chuột rút về đêm, ngủ chập chờn, dễ bực bội thường được xem kỹ ở can và tâm. Tùy thể bệnh, hướng xử trí có thể gồm thuốc thang gia giảm theo từng người, châm cứu và điều chỉnh dinh dưỡng, vi chất.
Magie từ bữa ăn hằng ngày
Cơm trắng nay là bữa thường ngày của hầu hết các nhà. Khi gạo được xát trắng, lớp cám giữ nhiều khoáng chất phần lớn bị bỏ đi; hạt gạo giã tay ngày trước còn ngà ngà lớp cám nên giữ lại được nhiều hơn.
Muốn có thêm magie từ bữa ăn, bạn dựa vào bốn nhóm quen thuộc:
- Rau lá xanh đậm như rau dền, cải bó xôi, cải xanh;
- Các loại hạt như mè, hạt bí, hạt điều, đậu phộng;
- Các loại đậu như đậu đen, đậu xanh, đậu nành và đậu phụ;
- Ngũ cốc nguyên hạt như gạo lứt, yến mạch, bánh mì nguyên cám.
Không cần đổi hết một lần. Trộn ít gạo lứt vào nồi cơm, đổi gói bánh ngọt buổi chiều thành một nắm hạt là đã bắt đầu.
Viên magie, có kèm B6 hay không
Nhà thuốc có nhiều chế phẩm magie, trong đó có loại phối hợp với vitamin B6, nên nhiều người đến khám mang sẵn câu hỏi “có nên uống magie B6 không”. Bổ sung có ích khi cơ thể thật sự thiếu. Dạng nào, có cần B6 đi kèm, uống bao lâu là việc bác sĩ quyết sau khi khám, xem xét nghiệm và danh sách thuốc bạn đang dùng. Ở đây chúng tôi không nêu liều, vì liều phù hợp khác nhau ở từng người.
Thận là nơi đào thải magie. Người có bệnh thận, hoặc từng có kết quả chức năng thận bất thường, không tự uống magie, vì magie có thể tích lại trong máu. Người đang dùng thuốc dài ngày cũng nên hỏi bác sĩ về khoảng cách giữa viên magie và các thuốc khác.
Khi nào cần đi khám ngay
Bạn nên đi khám sớm, hoặc đến cơ sở cấp cứu, nếu có một trong những dấu hiệu sau:
- Tim đập nhanh, đập không đều, hồi hộp kèm choáng hoặc khó thở;
- Yếu cơ nặng, khó đứng dậy, khó cầm nắm đồ vật;
- Co giật, dù chỉ một lần;
- Cơn giật lan ra cả nửa mặt, hoặc kèm sụp mí, méo miệng;
- Chuột rút kèm phù chân, tiểu ít, hoặc xảy ra khi đang có bệnh thận, đang tiêu chảy hay nôn kéo dài.
Những câu hỏi hay gặp
Mí mắt giật vài ngày có phải do thiếu magie?
Có thể, nhưng thường gặp hơn là sau những ngày thiếu ngủ, nhìn màn hình nhiều, căng thẳng. Phần lớn tự hết khi được nghỉ ngơi. Nếu cơn giật kéo dài nhiều tuần hoặc kèm các dấu hiệu ở mục trên, bạn nên đi khám.
Thử cơ có đau không, cần chuẩn bị gì?
Thử cơ không đau. Bạn giữ một tư thế, bác sĩ ấn nhẹ để xem cơ đáp ứng ra sao. Cách chuẩn bị có trong bài Mang theo gì và chuẩn bị ra sao trước buổi khám Applied Kinesiology.
Để lưu
- Ghi lại trong một đến hai tuần: giờ ngủ, những lần giật cơ, chuột rút, mức căng thẳng trong ngày;
- Giữ mọi kết quả xét nghiệm cũ, kể cả kết quả magie bình thường, để mang theo khi khám;
- Chụp ảnh nhãn các thuốc và thực phẩm chức năng đang dùng;
- Trộn một phần gạo lứt vào nồi cơm, thêm rau lá xanh đậm vào mỗi bữa chính;
- Không tự uống viên magie dài ngày, nhất là khi có bệnh thận;
- Đi bộ hoặc vận động nhẹ đều đặn mỗi ngày;
- Dành khoảng 30–45 phút cho buổi khám đầu.
Nếu giật cơ, chuột rút vẫn kéo dài sau vài tuần, bạn nên đi khám và mang theo các kết quả đã có. Bác sĩ sẽ xem chúng cùng giấc ngủ, bữa ăn, mức căng thẳng của bạn và kết quả thử cơ rồi mới bàn chuyện bổ sung. Cách phòng khám phối hợp các phương pháp có ở trang Phương pháp.
Nguồn tham khảo
- DiNicolantonio JJ, O’Keefe JH, Wilson W (2018). Subclinical magnesium deficiency: a principal driver of cardiovascular disease and a public health crisis. Open Heart 5(1):e000668. https://doi.org/10.1136/openhrt-2017-000668;
- Pickering G, Mazur A, Trousselard M và cs. (2020). Magnesium Status and Stress: The Vicious Circle Concept Revisited. Nutrients 12(12):3672. https://doi.org/10.3390/nu12123672;
- Walther DS (1981). Applied Kinesiology, Volume I – Basic Procedures and Muscle Testing. Pueblo: Systems DC. Chương Chemical and Nutrition Testing, tr. 45–50.
