Tập hồ sơ mong con của nhiều chị dày lên theo từng năm: phiếu siêu âm canh nang noãn, kết quả xét nghiệm nội tiết, toa thuốc của ba bốn nơi khám. Lật hết tập ấy, có khi không thấy tờ xét nghiệm nào mang tên người chồng. Anh vẫn chở vợ đi khám, ngồi chờ ngoài hành lang, và nghĩ đàn ông khỏe mạnh thì chẳng có gì phải kiểm tra.
BS.CKI Phạm Trần Đan Tâm gặp cả những người tìm tới Đông y sau nhiều lần chuyển phôi chưa thành, khi thân thể lẫn tinh thần đều đã mỏi. Đông y vẫn đồng hành được lúc ấy, nhưng bác sĩ mong hai vợ chồng bắt đầu chuẩn bị sớm hơn, từ trước khi mong con hoặc trước khi bước vào hỗ trợ sinh sản.
Khi nào nên đi khám
Vợ chồng gần gũi đều đặn, không ngừa thai, sau 12 tháng vẫn chưa có thai thì được gọi là hiếm muộn, theo định nghĩa của Hội Y học Sinh sản Hoa Kỳ (ASRM, 2020). Mốc này được rút ngắn tùy tuổi và hoàn cảnh:
- Người vợ dưới 35 tuổi: đi khám sau 12 tháng mong con chưa có tin vui;
- Người vợ từ 35 tuổi: đi khám sau 6 tháng (ASRM, 2020; ACOG, 2014);
- Người vợ trên 40 tuổi: nên khám ngay khi bắt đầu mong con (ACOG, 2014);
- Có lý do rõ thì khám sớm hơn, không chờ đủ mốc: kinh rất thưa hoặc mất kinh, từng có bệnh vùng chậu, người chồng đã biết có vấn đề về sức khỏe sinh sản.
Khả năng có thai của phụ nữ giảm dần theo tuổi, giảm rõ từ khoảng 32 tuổi và nhanh hơn sau 37 tuổi, theo Hiệp hội Sản Phụ khoa Hoa Kỳ (ACOG) cùng ASRM (2014). Tuổi càng cao càng hay gặp những bệnh làm giảm khả năng có thai, nguy cơ sảy thai cũng cao hơn. Khả năng của từng cặp vợ chồng thì phải khám mới biết.
Kinh thưa kéo dài nhiều tháng là dấu hiệu hay gặp ở hội chứng buồng trứng đa nang, một nguyên nhân thường khiến chuyện mong con kéo dài.
Các mốc trên dành cho việc khám tìm nguyên nhân. Khám để chuẩn bị, trước khi bắt đầu mong con, thì làm lúc nào cũng được.
Vì sao người chồng cũng cần đi khám
Ở nhiều gia đình, câu hỏi “bao giờ có tin vui” thường chỉ dành cho người vợ. Khoảng 15% cặp vợ chồng gặp khó khăn khi mong con, và yếu tố từ phía nam giới là nguyên nhân duy nhất ở 20–30% trường hợp, góp phần vào khoảng một nửa tổng số (Agarwal và cộng sự, 2015).
Chồng bạn có thể khỏe mạnh, chơi thể thao đều, chưa từng bệnh gì mà vẫn chưa biết tinh trùng của mình nhiều hay ít, di động tốt hay kém. Tinh dịch đồ trả lời câu hỏi ấy. Xét nghiệm này không xâm lấn, nên làm ngay từ đầu, cùng lúc bạn làm các xét nghiệm của mình, để hai vợ chồng khỏi mất nhiều tháng đi theo một hướng chưa đúng. Khám cả hai cũng làm nhẹ gánh cho bạn, vì nhiều chị lặng lẽ nghĩ mọi chuyện là do mình.
Chuẩn bị ba, sáu hay mười tháng trước khi mong con
Noãn cần nhiều thời gian để phát triển tới lúc trưởng thành, tinh trùng cũng mất nhiều tuần, nên những thay đổi bắt đầu từ hôm nay phải vài tháng sau mới hiện ra ở các chu kỳ. Chuẩn bị bao lâu thì tùy sức khỏe hiện tại của người mẹ. Có người cần 3 tháng, có người cần 6 tháng hay 10 tháng. Phía người chồng, tinh dịch đồ không xâm lấn, cứ làm sớm ngay từ lúc bắt đầu chuẩn bị.
Nhiều yếu tố lối sống ở cả vợ lẫn chồng thay đổi được mà lại ảnh hưởng nhiều tới khả năng có con, gồm dinh dưỡng, cân nặng, vận động, căng thẳng tâm lý, phơi nhiễm ở nơi sống và nơi làm việc (Sharma và cộng sự, 2013). Hút thuốc, chất kích thích, rượu và caffeine ảnh hưởng xấu. Trong thời gian ấy, hai vợ chồng có thể:
- Cùng bỏ thuốc lá và tránh các chất kích thích;
- Bớt rượu bia, cà phê, trà đặc, nước tăng lực;
- Ăn đủ bữa, đủ rau và đạm, bớt đồ chiên rán, đồ ngọt;
- Đưa cân nặng về mức hợp với vóc người, với cả người thừa cân lẫn người quá gầy;
- Vận động đều mỗi tuần, vừa sức;
- Ngủ đủ giấc, dành thời gian nghỉ ngơi cùng nhau;
- Kể với bác sĩ nếu công việc phải tiếp xúc hóa chất, khói bụi hay nhiệt độ cao.
Bạn nên hỏi bác sĩ về việc bổ sung acid folic từ trước khi mang thai. Cả hai cũng nên kiểm tra sức khỏe tổng quát; bệnh mạn tính và thuốc dùng hằng ngày cần được bác sĩ xem lại trước khi mong con.
Đông y nhìn chuyện mong con như thế nào
Đông y cho rằng Thận tàng tinh, chủ việc sinh dục, ở cả vợ lẫn chồng. Sách Tố vấn cũng nhắc tuổi 35 là lúc khí huyết người phụ nữ bắt đầu suy.
Theo cách nói quen thuộc của sách phụ khoa, muốn cầu con thì điều kinh trước, cho chu kỳ đều, lượng kinh vừa phải, không đau nhiều. Tỳ Vị khỏe, ăn uống tốt thì khí huyết mới đủ nuôi kinh, nuôi thai; còn căng thẳng kéo dài làm Can khí uất, kinh đến sớm muộn thất thường, lòng không yên thì cũng khó ngủ, khó ăn.
Hướng điều trị tùy thể, có thể là bổ Thận ích tinh, dưỡng huyết, kiện Tỳ hay sơ Can. Thuốc thang được gia giảm theo từng giai đoạn của chu kỳ, kèm châm cứu và cứu ngải khi phù hợp. Chồng bạn được khám và điều trị theo thể riêng của anh. Nghiên cứu hiện đại về những hướng hỗ trợ này còn hạn chế, nên BS Tâm không hứa trước kết quả mà theo dõi sát từng chu kỳ.
Khi đang làm IUI hoặc IVF
Bơm tinh trùng vào buồng tử cung (IUI) hay thụ tinh trong ống nghiệm (IVF) là việc của bác sĩ chuyên khoa hiếm muộn. Đông y đồng hành, nâng cao sức khỏe của mẹ, không bảo đảm có thai. Theo kinh nghiệm của BS Tâm, nên bắt đầu vài tháng trước khi chuyển phôi, để cơ thể có thời gian điều chỉnh giấc ngủ, chu kỳ kinh và mức căng thẳng.
Trong liệu trình, bạn dùng nhiều thuốc nội tiết theo một lịch rất chặt. Hãy báo BS Tâm lịch điều trị và tên thuốc, vì thảo dược có thể tương tác với thuốc đang dùng (Ulbricht và cộng sự, 2008); biết lịch ấy, bác sĩ mới điều chỉnh hoặc tạm ngưng thuốc thang ở những giai đoạn cần thận trọng. Bác sĩ hiếm muộn cũng nên được báo là bạn đang dùng Đông y. Các gói “bổ trứng”, “bổ tinh trùng” mua trên mạng thì không nên tự thêm vào giữa liệu trình.
Khi đã có tin vui
Khi đã mang thai, phòng khám không châm kim; từng vị thuốc đều được BS Tâm cân nhắc kỹ, còn bác sĩ sản khoa theo dõi thai.
Với người từng sảy thai, nhất là sảy nhiều lần, Đông y có hướng gọi là an thai, thường dùng trong những tháng đầu. Cách hỗ trợ này dựa trên kinh nghiệm Đông y, hiện chưa đủ bằng chứng để nói nó làm giảm nguy cơ sảy thai. Sảy thai nhiều lần cũng cần được chuyên khoa sản tìm nguyên nhân.
Ra huyết hoặc đau bụng khi đang mang thai thì cần đi khám ngay ở cơ sở sản khoa.
Sau khi sảy thai
Mất đi một thai kỳ, dù sớm hay muộn, là mất mát cả về thân thể lẫn tinh thần. Nhiều người lặng lẽ tự hỏi có phải tại mình bê vác, đi lại hay ăn uống gì không. Những câu hỏi ấy nên được mang tới bác sĩ để được giải thích theo hồ sơ của chính mình, đừng ôm một mình. BS Tâm từng viết rằng bác sĩ chỉ cho phép mình buồn năm phút sau một ca không như mong đợi; người vừa mất một thai kỳ không cần tự đặt giới hạn như vậy.
Tử cung cần thời gian phục hồi, kinh nguyệt cần thời gian trở lại. Tổ chức Y tế Thế giới khuyên sau sảy thai nên chờ ít nhất 6 tháng rồi mới mang thai lại (WHO, 2007); bác sĩ sản khoa sẽ cân nhắc mốc ấy theo từng người. Khi bác sĩ sản khoa đã kiểm tra và cho biết tử cung ổn định, Đông y kết hợp Applied Kinesiology giúp hỗ trợ sức khỏe và tinh thần người mẹ sau sảy thai, từ bồi bổ khí huyết tới giấc ngủ. Chồng bạn cũng buồn, dù ít nói ra; hai người nên cho nhau thời gian.
BS Tâm khám những gì
Buổi đầu, nếu được, hai vợ chồng nên cùng đến. BS Tâm hỏi về chu kỳ kinh, các lần mang thai và sảy thai, các lần IUI, IVF nếu có, bệnh đã mắc, thuốc đang dùng, rồi đọc kết quả đã có của cả hai như siêu âm, nội tiết, tinh dịch đồ. Bác sĩ khám lâm sàng theo y học hiện đại, sau đó tứ chẩn Đông y (nhìn, nghe, hỏi, bắt mạch). Còn thiếu xét nghiệm nào, bác sĩ đề nghị làm trước khi điều trị.
Mong con lâu ngày thường đi kèm căng thẳng, và nhiều người không nhận ra mình đang căng. Phòng khám dùng thêm Applied Kinesiology (thử cơ) để xem phản ứng stress đang liên quan tới thùy trán, hệ viền hay hồi đai; chồng bạn cũng có thể được thử. Kết quả thử cơ bổ sung cho tinh dịch đồ, xét nghiệm nội tiết và siêu âm, không thay chúng. Xem thêm các phương pháp ở phòng khám.
Khi cần đến kỹ thuật hỗ trợ sinh sản, BS Tâm phối hợp với bác sĩ chuyên khoa hiếm muộn.
Câu hỏi thường gặp
Đang làm IVF có dùng Đông y được không?
Có thể, khi BS Tâm biết rõ lịch điều trị, thuốc bạn đang dùng và bác sĩ hiếm muộn cũng được báo.
Sau sảy thai bao lâu thì nên mong con lại?
Tổ chức Y tế Thế giới khuyên chờ ít nhất 6 tháng (WHO, 2007). Bác sĩ sản khoa theo dõi bạn sẽ cân nhắc thêm sức khỏe, tình trạng tử cung và cả sự sẵn sàng về tinh thần để cho lời khuyên cụ thể. Trong lúc chờ, hai vợ chồng có thể bắt đầu chuẩn bị lối sống như khi mong con lần đầu.
Để lưu
- Ghi ngày bắt đầu mong con và lịch kinh ba tháng gần nhất;
- Tính mốc đi khám: sau 12 tháng, sau 6 tháng nếu bạn từ 35 tuổi, ngay nếu bạn trên 40;
- Hẹn chồng làm tinh dịch đồ cùng tuần bạn làm xét nghiệm;
- Gom kết quả siêu âm, xét nghiệm, hồ sơ IUI, IVF của cả hai vào một tập mang theo khi khám;
- Báo cả bác sĩ hiếm muộn lẫn bác sĩ Đông y mọi thuốc, thảo dược đang dùng.
Nếu hai vợ chồng đang mong con hoặc sắp bước vào hỗ trợ sinh sản, hãy cùng đến gặp BS.CKI Phạm Trần Đan Tâm để được khám và chuẩn bị từ sớm.
Nguồn tham khảo
- Practice Committee of the American Society for Reproductive Medicine (2020). Definitions of infertility and recurrent pregnancy loss: a committee opinion. Fertil Steril 113(3):533-535. https://doi.org/10.1016/j.fertnstert.2019.11.025;
- American College of Obstetricians and Gynecologists Committee on Gynecologic Practice; Practice Committee of the American Society for Reproductive Medicine (2014). Female age-related fertility decline. Committee Opinion No. 589. Obstet Gynecol 123(3):719-721. https://doi.org/10.1097/01.AOG.0000444440.96486.61;
- Agarwal A, Mulgund A, Hamada A, Chyatte MR (2015). A unique view on male infertility around the globe. Reprod Biol Endocrinol 13:37. https://doi.org/10.1186/s12958-015-0032-1;
- Sharma R, Biedenharn KR, Fedor JM, Agarwal A (2013). Lifestyle factors and reproductive health: taking control of your fertility. Reprod Biol Endocrinol 11:66. https://doi.org/10.1186/1477-7827-11-66;
- Ulbricht C và cs. (2008). Clinical evidence of herb-drug interactions: a systematic review by the Natural Standard Research Collaboration. Curr Drug Metab 9(10):1063-120. https://doi.org/10.2174/138920008786927785;
- World Health Organization (2007). Report of a WHO Technical Consultation on Birth Spacing, Geneva, 13–15 June 2005. Geneva: WHO. https://iris.who.int/handle/10665/69855.
