Dầm mưa về đau lưng, có khi cơ thể đã mệt từ trước cơn mưa

·

Cập nhật

Dầm mưa về đau lưng, có khi cơ thể đã mệt từ trước cơn mưa – Đông y Tâm Đức

Cả tuần ấy bạn chạy theo một đợt việc gấp, đêm nào cũng ngủ muộn, bữa trưa ăn vội bên bàn. Chiều thứ Sáu trời đổ mưa đúng lúc tan ca, áo mưa lại để quên ở nhà, bạn chạy xe một mạch về, quần áo ướt dính vào lưng. Sáng hôm sau cúi xuống bồn rửa mặt thì thắt lưng cứng lại, nặng như ai buộc ngang hông một bao cát, ngồi dậy phải chống tay. Cả nhà đều bảo tại hôm qua dầm mưa.

Cơn mưa có góp phần, nhưng thường là phần đến sau cùng. Ferreira và cộng sự (2024) gộp 11 nghiên cứu với 15.315 người và 28.010 đợt đau, so thời tiết lúc cơn đau khởi phát với những lúc khác của chính người đó: độ ẩm, áp suất, nhiệt độ hay lượng mưa đều không làm tăng nguy cơ khởi phát đau thắt lưng. Nghiên cứu đo thời tiết nơi người bệnh sống, không đo chuyện ướt sũng rồi lạnh run trên đường về, nên chưa trả lời trọn câu hỏi dầm mưa, nhưng đủ để ta nhìn lại cả những ngày trước đó.

Những đêm ngủ muộn trước cơn mưa

Đông y có một khái niệm giải thích gần chuyện này là vệ khí, phần khí đi ở lớp ngoài cơ thể, giữ ấm và chống đỡ tà khí từ bên ngoài. Làm việc quá sức, ngủ ít, lo nghĩ nhiều thì vệ khí hao đi. Theo cách giải thích của Đông y, lúc ấy gió, lạnh và ẩm (phong, hàn, thấp) dễ lọt vào kinh lạc vùng lưng, làm khí huyết đi chậm lại. Cùng một cơn mưa, người đang kiệt sức thì sáng ra cứng lưng. Y học hiện đại nhìn theo hướng khác: người bị lạnh có thể run và gồng cơ lưng để giữ nhiệt, và khối cơ đã mỏi sau nhiều ngày ngồi lâu, ngủ ít mà gồng thêm cả chặng đường thì dễ co cứng.

Về tới nhà, làm ấm trước đã

Việc đầu tiên là thay đồ khô, lau khô tóc và lưng, tắm nước ấm nếu được. Nhiều nhà còn giữ nếp nấu ấm nước gừng cho người vừa đi mưa về; cốc nước nóng giúp người ấm lên, dù chưa có nghiên cứu nào đo riêng tác dụng của nước gừng với đau lưng.

Chườm ấm thì có bằng chứng rõ hơn. Một tổng quan Cochrane năm 2006 (French và cộng sự) gồm 9 thử nghiệm với 1.117 người. Ở người đau thắt lưng cấp và bán cấp, đai chườm nóng giảm đau sau 5 ngày so với viên thuốc giả, chăn ấm giảm đau ngay sau khi đắp, còn thêm tập luyện vào chườm nóng thì sau 7 ngày đỡ đau thêm. Mức giảm không lớn và ngắn hạn; chườm lạnh thì chưa đủ dữ liệu để khuyên.

Nhiệt ấm nhẹ, liên tục được Freiwald và cộng sự (2021) xem là cách giảm đau không dùng thuốc an toàn, dễ làm. Túi chườm hay chai nước ấm bọc khăn đều dùng được. Bạn thử độ nóng trên mu bàn tay trước, da chỉ được ấm dễ chịu, không rát. Người đái tháo đường hoặc vùng lưng hay tê bì cảm nhận nóng kém, dễ bỏng mà không biết, nên càng phải cẩn thận. Cũng đừng nằm yên cả ngày; thỉnh thoảng đứng dậy đi quanh nhà, cử động lưng nhẹ trong tầm không đau nhói.

Sốt, ớn lạnh, tiểu buốt thì đừng đổ cho cơn mưa

Đi mưa về hâm hấp sốt, ớn lạnh, người ta dễ nghĩ mình bị cảm, lưng đau cũng vì lạnh. Nếu cơn đau lệch hẳn về một bên hông, lan ra trước bụng hay xuống bẹn, kèm tiểu buốt, tiểu rắt, nước tiểu đục, bạn nên đi khám ngay trong ngày để bác sĩ loại trừ nhiễm trùng đường tiết niệu hoặc nhiễm trùng thận. Lúc này chườm hay cứu chỉ làm chậm việc chữa. Tê vùng yên ngựa, bí tiểu, chân yếu dần thì vào thẳng phòng cấp cứu, không chờ qua đêm.

Cứ trở trời là lưng nặng lại

Dầm mưa rồi đau vài hôm, chăm ấm là đỡ thì hay gặp. Đáng để ý là khi cái lưng thành chiếc nhiệt kế: mưa dầm, giao mùa, ngồi phòng máy lạnh cả buổi là lại nặng, mỏi. Ở số đông, số liệu của Ferreira không thấy thời tiết liên quan tới lúc khởi phát cơn đau, nhưng với Đông y, kiểu đau gặp lạnh, ẩm là nặng vẫn là manh mối để xếp thể bệnh.

Ở buổi khám với ThS.BS Đinh Ngọc Đức, câu hỏi về cơn mưa thường đến sau vài câu khác: tuần trước đó bạn ngủ mấy tiếng, việc dồn tới đâu, một năm lưng đau mấy đợt. Bác sĩ cho bạn cúi, ngửa, nghiêng, xoay người để xem động tác nào vướng, ấn dọc khối cơ hai bên cột sống, rồi xem lưỡi, bắt mạch. Lưng nặng và lạnh, chườm ấm thì dễ chịu, gặp ẩm lạnh thì nặng thêm, rêu lưỡi trắng nhớt, mạch trầm (phải ấn sâu mới thấy) và chậm là những nét của đau lưng thể hàn thấp. Bác sĩ cũng thử cơ để tìm chỗ khiến lưng bạn dễ đau lại mỗi khi trời đổi, chẳng hạn vùng chậu hoạt động chưa đúng hay một vết sẹo mổ cũ.

Cứu ngải cho lưng thể hàn thấp

Với lưng thể hàn thấp, phòng khám có cứu ngải. Hơi nóng của điếu ngải được giữ trên vùng thắt lưng và các huyệt dọc hai bên cột sống, đủ để hơi ấm thấm sâu mà da không bỏng. Theo Đông y, hàn và thấp gặp ấm thì tan, khí huyết vùng lưng lưu thông trở lại.

Trong 10 thử nghiệm ngẫu nhiên với 987 người đau thắt lưng mạn mà Chen và cộng sự (2020) gộp lại, cứu ngải giảm điểm đau nhiều hơn thuốc tây và hơn châm cứu, chưa thấy khác biệt so với tập ổn định cơ lõi, và cộng vào một cách điều trị khác thì tốt hơn dùng riêng cách ấy. Bằng chứng được xếp ở mức thấp đến rất thấp vì thử nghiệm còn nhỏ, thiết kế chưa chặt; các thử nghiệm cũng chỉ nói về đau lưng lâu năm.

Cứu chỉ hợp khi lưng thật sự thuộc hàn. Lưng đau kèm sốt, vùng đau nóng đỏ, hay người vốn nóng trong, miệng khô, rêu lưỡi vàng thì bác sĩ không cứu. Lưng cứng tới mức không cúi được, bác sĩ thường châm cứu trước cho cơ dịu bớt rồi mới cứu. Với người cứ trở trời là đau lại, bác sĩ kê thuốc thang theo hướng làm ấm, trừ thấp, kèm vài bài tập cơ bụng, cơ lưng để bạn tập ở nhà.

Điếu ngải bán sẵn, nhưng tự cứu lưng mình thì không nhìn thấy chỗ cứu, dễ bỏng, lại dễ cứu nhầm lúc lưng không thuộc hàn.

Để lưu

  • Để sẵn một bộ áo mưa trong cốp xe quanh năm;
  • Về tới nhà thay đồ khô, lau khô lưng và tóc trước khi làm việc khác;
  • Chườm ấm thắt lưng, thử độ nóng trên mu bàn tay trước, da chỉ ấm chứ không rát;
  • Đau lưng kèm sốt, ớn lạnh, tiểu buốt thì đi khám trong ngày, chưa chườm, chưa cứu;
  • Cứ trở trời là lưng đau lại thì đặt lịch khám, đừng đợi đến cơn mưa sau.

Nguồn tham khảo

  1. Ferreira ML, Hunter DJ, Fu A, Raihana S, Urquhart D, Ferreira PH (2024). Come rain or shine: Is weather a risk factor for musculoskeletal pain? A systematic review with meta-analysis of case-crossover studies. Semin Arthritis Rheum 65:152392. https://doi.org/10.1016/j.semarthrit.2024.152392
  2. French SD, Cameron M, Walker BF, Reggars JW, Esterman AJ (2006). Superficial heat or cold for low back pain. Cochrane Database Syst Rev 2006(1):CD004750. https://doi.org/10.1002/14651858.CD004750.pub2
  3. Freiwald J, Magni A, Fanlo-Mazas P, Paulino E, Sequeira de Medeiros L, Moretti B và cs. (2021). A Role for Superficial Heat Therapy in the Management of Non-Specific, Mild-to-Moderate Low Back Pain in Current Clinical Practice: A Narrative Review. Life (Basel) 11(8):780. https://doi.org/10.3390/life11080780
  4. Chen FQ, Ge JF, Leng YF, Li C, Chen B, Sun ZL (2020). Efficacy and safety of moxibustion for chronic low back pain: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Complement Ther Clin Pract 39:101130. https://doi.org/10.1016/j.ctcp.2020.101130

Đặt lịch khám cùng Đông y Tâm Đức

Để lại thông tin hoặc gọi trực tiếp 0345.22.33.19 – phòng khám sẽ liên hệ xác nhận lịch hẹn.

0345.22.33.19