Khám tổng quát ba lần đều bình thường mà người vẫn mệt

·

Cập nhật

Vì sao đi khám tổng quát ba lần vẫn "không có gì", mà người vẫn mệt - Đông y Tâm Đức

Một người đàn ông ngồi trước mặt chúng tôi, mang theo ba tập kết quả khám tổng quát của hai năm gần nhất. Xét nghiệm máu, siêu âm bụng, điện tim đều bình thường. Nội soi dạ dày chỉ thấy viêm nhẹ.

Anh hỏi: "Vậy là tôi bị tâm lý phải không bác sĩ."

Câu trả lời của chúng tôi là không. Cơ thể anh đang chạy đúng một chương trình sinh học có thật, có điều đã chạy quá lâu.

Hai trục của phản ứng căng thẳng

Khi căng thẳng, cơ thể bật hai trục nối tiếp nhau chứ không có một cái công tắc duy nhất.

Trục thứ nhất đi bằng thần kinh và adrenaline. Hệ giao cảm tác động thẳng lên tim, phổi, tuyến mồ hôi, đồng thời ra lệnh cho tuỷ thượng thận tiết adrenaline. Tim nhanh lên, thở nông và gấp, máu dồn ra nhóm cơ lớn, tiêu hoá chậm lại. Trục này bật trong vài giây, và nó được thiết kế để giải quyết một tình huống kéo dài vài phút.

Trục thứ hai đi bằng nội tiết và cortisol. Vùng dưới đồi báo cho tuyến yên, tuyến yên báo cho vỏ thượng thận, vỏ thượng thận tiết cortisol. Cortisol làm hai việc chính: đẩy đường vào máu để cơ có nhiên liệu dùng lâu, và ức chế phản ứng viêm để một chấn thương nhỏ không cản mình chạy thoát.

Với một mối đe doạ có thật, có hình dạng và sẽ kết thúc, cả hai trục đều hợp lý.

Căng thẳng kéo dài nhiều năm và tải trọng thích nghi

Hans Selye chia làm ba giai đoạn: báo động (cơ thể dốc sức), kháng cự (cơ thể thích nghi và cố duy trì) và kiệt sức (nguồn lực cạn). Người đi khám vì mệt mỏi kéo dài phần lớn đang ở khúc cuối giai đoạn hai.

Với người trưởng thành đi làm, có một khái niệm quan trọng hơn, gọi là tải trọng thích nghi. Cơ thể có những điểm cân bằng cần giữ, như huyết áp, đường huyết, thân nhiệt. Mỗi lần cố ý rời khỏi điểm cân bằng để đáp ứng hoàn cảnh, nó chi ra một khoản. Chi vài lần thì hồi được. Chi mỗi ngày trong nhiều năm thì thành hao mòn thật: mạch máu dày lên, cơ thể dần đáp ứng kém với chính cortisol của mình, viêm âm ỉ kéo dài.

Xét nghiệm chỉ đo một thời điểm, còn tải trọng thích nghi là cả một quá trình, nên mới có chuyện xét nghiệm "bình thường" mà người vẫn mệt.

Cách ta đọc tình huống quyết định cơ thể phản ứng ra sao

Thứ gây ra phản ứng là cách ta đánh giá tình huống, hơn là bản thân tình huống.

Lazarus và Folkman chỉ ra rằng cùng một lời nhận xét của cấp trên, ba người sẽ có ba phản ứng sinh lý khác nhau, tuỳ người đó đọc nó là "tôi đã bị tổn hại", "tôi sắp bị tổn hại" hay "đây là cơ hội để tôi chứng minh". Cơ thể bám vào cách đọc ấy chứ không bám vào sự việc.

Cách đọc của mỗi người hình thành từ lịch sử riêng của họ, nên một lời khuyên chung chung kiểu "nghĩ tích cực lên" không đi tới đâu.

Ít ai nói rằng khi đang căng thẳng, chính khả năng tự điều chỉnh của ta yếu đi. Nghiên cứu trên sinh viên mùa thi cho thấy trong giai đoạn căng thẳng, họ hút thuốc nhiều hơn, ăn kém lành mạnh hơn, tập luyện ít hơn, chi tiêu mất kiểm soát hơn và tự thấy khó kiềm chế cảm xúc hơn.

Ảnh hưởng của một đợt căng thẳng còn kéo dài sau khi sự việc đã qua. Có người gắt gỏng với người nhà vào tối thứ Ba mà không biết cơn bực đến từ cuộc họp hôm thứ Hai.

Hơi thở, cái hàm và vai gáy

Khi trục thứ nhất bật lâu ngày, kiểu thở đổi đi. Cơ hoành làm việc ít lại, các cơ hô hấp phụ ở cổ và vai làm thay, và nhiều người thở bằng vai suốt nhiều năm mà không biết.

Biểu hiện thì rất cụ thể. Vai gáy cứng ngay khi vừa ngủ dậy (không do ngồi máy tính), nghiến răng đêm, hàm mỏi, đau đầu vùng thái dương, kèm cảm giác "hít không đầy hơi" dù phổi hoàn toàn bình thường.

Cơn đau đầu ngày nghỉ có tên hẳn hoi trong y văn. Nó xuất hiện ngay sau khi áp lực vừa rút đi, thay vì lúc căng nhất. Nhiều người hiểu nhầm là "nghỉ làm mình yếu đi", nên càng không dám nghỉ, và vòng lặp cứ thế tiếp tục.

Tóm tắt: Vì sao đi khám tổng quát ba lần vẫn "không có gì", mà người vẫn mệt - Đông y Tâm Đức

Lúc cần chuyển chuyên khoa

Hơn hai tuần liền thấy buồn hay rỗng không trong lòng, chẳng còn thiết những thú vui cũ, có đủ giờ và chỗ để ngủ mà vẫn thức, hoặc từng nghĩ tới việc làm hại bản thân hay người khác: mấy dấu hiệu này nằm ngoài tầm của phục hồi thể chất. Người có chúng nên sớm gặp bác sĩ chuyên khoa sức khoẻ tâm thần.

Mệt mỏi kéo dài cũng luôn cần loại trừ nguyên nhân thực thể như thiếu máu thiếu sắt, rối loạn tuyến giáp, ngưng thở khi ngủ, rồi mới quy cho căng thẳng.

Test cơ, hơi thở và thuốc thang trong buổi khám

Buổi khám không bắt đầu bằng kết luận "anh bị stress".

Người mệt lâu năm thường chỉ kể được một chữ "mệt", nên chúng tôi dùng test cơ để cơ thể tự cho biết nó phản ứng thế nào với từng yếu tố được đưa vào. Thứ tự đánh giá là hô hấp và cơ hoành trước, rồi cổ – hàm – vai, rồi thành bụng, sau cùng là phần dinh dưỡng. Có trường hợp chỉ cần làm dịu qua điểm phản xạ vùng trán là kiểu thở đổi ngay trong buổi khám, và người bệnh tự nhận ra mình đã thở cạn đến mức nào.

Thuốc thang y học cổ truyền đi song song và được kê theo thể trạng, nên hai người cùng than mệt có thể cầm về hai thang khác hẳn nhau.


Đặt lịch khám cùng Đông y Tâm Đức

Để lại thông tin hoặc gọi trực tiếp 0345.22.33.19 – phòng khám sẽ liên hệ xác nhận lịch hẹn.

0345.22.33.19