Con đã biết bò, đường mổ ngang trên xương mu cũng mờ thành một vạch mảnh. Lần tái khám sau sinh, bác sĩ xem qua và bảo vết mổ lành tốt. Vậy mà mỗi lần cúi nhấc con khỏi nôi, một đầu sẹo lại nhói lên như kim châm. Lưng quần chạm vào thì rát. Đứng nấu bữa tối lâu thì lưng dưới mỏi, có hôm khó chịu lan xuống bẹn, mà chị không rõ có liên quan đến vết sẹo không. Ngoài da chẳng có gì để chỉ cho người nhà xem, nên nhiều người im lặng chịu, nghĩ sau sinh ai cũng vậy.
Lớp da liền lại mới chỉ cho biết bề mặt đã khép. Bên dưới đường mổ có những nhánh thần kinh rất nhỏ, và một nhánh mắc lại trong mô sẹo vẫn có thể gây đau nhiều năm sau ca mổ.
Đau kéo dài sau mổ lấy thai gặp ở bao nhiêu người
Ciechanowicz và cộng sự (2025) gộp 50 nghiên cứu với 13.149 sản phụ. Đau mạn tính ở vùng mổ còn gặp ở 16,7% người sau 3–6 tháng, 11,4% sau 6–12 tháng và 8,8% sau một năm trở lên.
Hơn một nửa người còn đau thấy sinh hoạt bị xáo trộn. Ở mốc 3–6 tháng, khoảng hai phần ba gặp khó khăn khi đi lại. Ở mốc 6–12 tháng, gần bảy phần mười thấy công việc bị ảnh hưởng và khoảng tám phần mười thấy mất bớt niềm vui sống. Nhóm tác giả ước tính chừng 10% sản phụ mổ lấy thai có cơn đau kéo dài đủ làm thay đổi đời sống hằng ngày. Độ chắc chắn của các con số này được xếp ở mức rất thấp, nên hãy xem chúng như lời nhắc rằng chuyện này không hiếm.
Vì sao sẹo lành đẹp mà vẫn đau
Đau kéo dài sau mổ có nhiều nguyên nhân, trong đó có kẹt dây thần kinh. Mổ lấy thai thường dùng đường rạch ngang thấp ngay trên xương mu. Tổng quan của Charipova và cộng sự (2021) nêu ba dây hay bị kẹt nhất là dây chậu – hạ vị, dây chậu – bẹn và dây sinh dục – đùi, những dây cảm giác nhỏ của vùng bụng dưới, bẹn.
Nhóm tác giả mô tả dây có thể bị tổn thương khi bị rạch đứt rồi đầu dây mọc thành một u thần kinh nhỏ, khi bị khâu dính vào lúc đóng các lớp thành bụng, hoặc về sau bị dải mô dính siết lại. Đau khi ấy nằm đúng vùng da mà dây đó phụ trách và có thể lan dọc đường đi của dây. Tình trạng này hay bị bỏ sót nên thường chưa được điều trị đầy đủ.
Sau đường rạch ngang thấp, khoảng 2–4% phụ nữ bị đau bụng dưới mạn tính do kẹt dây chậu – hạ vị hoặc chậu – bẹn (Loos và cộng sự, 2008), còn đau vùng bẹn kéo dài có thể gặp ở tới 8% (Verhagen và cộng sự, 2018).
Những cảm giác hay gặp quanh sẹo
Đau do nhánh thần kinh bị kẹt khác hẳn cái đau vết thương lúc mới mổ:
- Tê, mất cảm giác một mảng da phía trên sẹo hoặc ở hai đầu sẹo;
- Rát, châm chích, nhói như điện giật khi chạm nhẹ hoặc khi quần áo cọ vào;
- Đau tăng khi đổi tư thế, cúi người, duỗi thẳng người hay bế con;
- Sẹo căng cứng, như bị kéo từ bên trong;
- Đau lan xuống bẹn, vùng mu, có khi xuống đùi.
Một số chị kể thêm mỏi lưng dưới hoặc khó chịu vùng chậu đi cùng cơn đau ở sẹo. Các nghiên cứu nêu trên chưa đo riêng mối liên hệ này. Loos và cộng sự lưu ý bệnh rễ thần kinh thắt lưng – cùng và lạc nội mạc tử cung có thể đi kèm, và phẫu thuật cắt dây ở người có những bệnh này kém thành công hơn. Nên khi đau sẹo đi cùng đau lưng, bác sĩ sẽ xem cả cột sống lẫn vùng chậu.
Nếu bạn còn đau lưng hay són tiểu sau sinh, nguyên nhân có thể nằm ở chỗ khác, xem chuỗi Mẹ khỏe sau sinh.
Khi nào nên đi khám
Bạn nên đi khám khi:
- Đau, rát quanh sẹo vẫn còn từ tháng thứ ba sau mổ;
- Cơn đau tăng dần thay vì nhẹ đi;
- Đau làm bạn ngại bế con, ngại đi lại hoặc ngủ không yên;
- Đau ở sẹo đi cùng đau lưng, đau lan xuống chân, hoặc đau tăng trong những ngày có kinh.
Đi khám ngay trong ngày nếu vùng sẹo sưng đỏ, nóng, chảy dịch hoặc kèm sốt.
Ở phòng khám, bác sĩ kiểm tra vết sẹo thế nào
Bác sĩ hỏi bạn mổ năm nào, mổ mấy lần, đau từ lúc nào, ở điểm nào, lan đi đâu. Bác sĩ chạm nhẹ dọc sẹo và vùng da quanh để tìm chỗ tê, chỗ rát, so hai bên. Bác sĩ khám bụng dưới và lưng, kèm nhìn, nghe, hỏi, bắt mạch. Siêu âm vẫn là cách xem một khối ở thành bụng hoặc vùng chậu, nên nếu cần loại trừ, bạn sẽ được đề nghị siêu âm trước khi điều trị.
Riêng phần đau thần kinh ở sẹo, BS Tâm dùng Applied Kinesiology. Bác sĩ chọn một cơ đang khỏe, nhờ bạn đặt tay lên từng đoạn sẹo rồi thử lại cơ đó; cách làm này có tên therapy localization. Theo cách đọc của Applied Kinesiology, đoạn nào khiến cơ đang mạnh bỗng yếu đi là đoạn đang gây nhiễu cho hệ thần kinh. Bác sĩ xử lý đúng đoạn ấy bằng kỹ thuật Applied Kinesiology, sau đó chạm và thử lại để xem phản ứng đã mất chưa. Xem thêm vì sao bác sĩ thử cơ.
Theo Đông y, đường rạch ngang bụng dưới cắt qua mạch Nhâm và các kinh Thận, Vị, Tỳ. Chỗ mô sẹo dày được xem là nơi khí huyết lưu thông kém, lâu ngày thành ứ. Tùy thể trạng sau sinh, bác sĩ có thể phối hợp châm cứu hoặc thuốc thang, gia giảm theo việc bạn còn cho con bú hay không. Cách làm này chưa có nghiên cứu riêng cho đau sẹo mổ lấy thai, nên bác sĩ theo dõi đáp ứng của từng người.
Khi đau không giảm, phòng khám phối hợp với cơ sở điều trị đau hoặc ngoại khoa, nơi có thể tiêm phong bế hay phẫu thuật cắt dây bị kẹt. Trong loạt 186 phụ nữ của Verhagen và cộng sự (2018), tiêm tại điểm đau giúp được 13% người; ở nhóm phải cắt dây có trả lời khảo sát, sau gần năm năm theo dõi, 54% không còn đau hoặc chỉ đau nhẹ.
Câu hỏi thường gặp
Mổ đã mấy năm, giờ mới để ý cơn đau thì còn khám được không?
Được. Gần 9% sản phụ trong tổng quan của Ciechanowicz vẫn còn đau sau mốc một năm. Hãy nhớ lại cơn đau bắt đầu sau lần mổ thứ mấy và thay đổi ra sao để kể với bác sĩ.
Tê một mảng da trên sẹo có đáng lo không?
Có người thấy tê nhẹ quanh đường mổ. Nên đi khám khi vùng tê kèm rát, nhói, đau lan hoặc làm bạn khó chịu trong sinh hoạt.
Để lưu
- Ghi lại đau ở điểm nào trên sẹo, lan về đâu và tăng vào lúc nào trong ngày;
- Để ý xem đau có tăng trong những ngày có kinh hay không;
- Chọn quần lưng mềm, không bó ngay đường sẹo trong thời gian chờ khám;
- Tìm lại giấy ra viện có ghi cách mổ, số lần mổ để đưa bác sĩ xem;
- Đi khám ngay trong ngày nếu sẹo sưng đỏ, chảy dịch hoặc kèm sốt.
Khi cơn tê rát quanh sẹo đã kéo dài qua vài tháng, bạn có thể gặp BS.CKI Phạm Trần Đan Tâm để kiểm tra đoạn sẹo cùng vùng lưng, vùng chậu đi kèm.
Nguồn tham khảo
- Ciechanowicz S, Joy RR, Kasmirski J, Blake L, Carvalho B, Sultan P. Incidence, severity, and interference of chronic postsurgical pain after cesarean delivery: a systematic review and meta-analysis. J Clin Anesth. 2025;104:111832. https://doi.org/10.1016/j.jclinane.2025.111832
- Loos MJA, Scheltinga MRM, Roumen RMH. Surgical management of inguinal neuralgia after a low transverse Pfannenstiel incision. Ann Surg. 2008;248(5):880-885. https://doi.org/10.1097/SLA.0b013e318185da2e
- Verhagen T, Loos MJ, Mulders LG, Scheltinga MR, Roumen RM. A step up therapeutic regimen for chronic post-Pfannenstiel pain syndrome. Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol. 2018;231:248-254. https://doi.org/10.1016/j.ejogrb.2018.10.045
- Charipova K, Gress K, Berger AA, et al. A comprehensive review and update of post-surgical cutaneous nerve entrapment. Curr Pain Headache Rep. 2021;25(2):11. https://doi.org/10.1007/s11916-020-00924-1
