Đau khớp hàm có khi bắt đầu từ lúc bạn gồng hàm mà không hay biết

·

Cập nhật

Đau khớp hàm có khi bắt đầu từ lúc bạn gồng hàm mà không hay biết – Đông y Tâm Đức

Gần cuối giờ chiều, đang dò lại một bảng số liệu, bạn chợt nhận ra hai hàm răng mình cắn chặt từ lúc nào, lưỡi ép lên vòm miệng, hai vai nhô cao. Thả ra thì góc hàm mỏi như vừa nhai hết một gói khô bò. Tối ăn cơm, miếng thịt dai làm chỗ trước tai nhói lên, sáng hôm sau há miệng đánh răng lại nghe lục cục.

Dự án OPPERA theo dõi 3.258 người lớn ở Mỹ chưa từng bị bệnh khớp hàm. Bài tổng kết của Slade và cộng sự (2016) cho thấy việc gồng, nghiến răng do chính người bệnh tự kể dự báo ai sẽ bị đau hàm mạnh hơn nhiều so với đánh giá của người khám. Gồng hàm thường là chỗ bắt đầu. Cái cổ mỏi và dáng ngồi lệch có thể giữ cơn đau ở lại, nên bác sĩ xem cả ba.

Khớp nằm ngay trước lỗ tai

Đặt hai ngón tay trước lỗ tai rồi há miệng, bạn sẽ thấy một chỗ xương trồi lên: đó là lồi cầu xương hàm dưới chuyển động trong khớp thái dương hàm. Quanh khớp có cơ cắn ở góc hàm và cơ thái dương phủ hai bên đầu. Đau, mỏi, há miệng không hết cỡ hay kêu lục cục ở vùng này được gọi chung là rối loạn khớp thái dương hàm.

Trong OPPERA, mỗi năm khoảng 19% số người có lúc đau vùng mặt, còn số người khởi phát rối loạn khớp thái dương hàm được bác sĩ xác nhận chỉ là 4%. Một đợt mỏi hàm sau mấy ngày căng việc chưa hẳn đã thành bệnh; đáng để ý hơn là cơn đau cứ quay lại, hoặc kéo dài hàng tuần.

Hai hàm răng cắn chặt lúc dồn sức làm việc

Tiếng Việt có chữ “cắn răng chịu đựng”, và nhiều người làm đúng như vậy theo nghĩa đen: lúc lo, lúc bực, lúc dồn tâm trí vào việc khó, hàm siết lại mà không hay biết. Một tổng quan năm 2025 gom 21 nghiên cứu thấy người bị rối loạn khớp thái dương hàm có điểm lo âu, trầm cảm cao hơn rõ so với người không bị, và stress làm bệnh dễ khởi phát, dễ nặng hơn (Saini và cộng sự).

Cơ nhai làm thêm ca thì vùng gáy cũng gồng theo, như bài đau trong cơ xương khớp đã nhắc. Ở một số người, cơn đau hàm còn dính với một chuyện cũ chưa nguôi; bài cảm xúc cũ giữ cơn đau nói kỹ phần này.

Cổ cứng kéo theo hàm mỏi

Trong phân tích gộp các nghiên cứu quan sát năm 2020 của Cuenca-Martínez và cộng sự, ở người bị rối loạn khớp thái dương hàm, cổ càng hạn chế chức năng thì hàm cũng càng hạn chế, mức liên quan đủ lớn để có ý nghĩa với người bệnh. Độ thẳng cột sống cổ và vị trí đầu thì lại không khác người khỏe, nên cổ cử động ra sao đáng xem hơn dáng cổ trên phim.

Ở phòng khám, người đau hàm do cơ nhai thường cũng mỏi cổ, gáy gồng theo như đã kể ở trên. Với nhóm này, tổng quan năm 2024 của Bednarczyk và cộng sự gồm 7 thử nghiệm ngẫu nhiên thấy can thiệp vào cột sống cổ làm giảm cường độ đau, bấm vào cơ cắn, cơ thái dương ít đau hơn; các kỹ thuật điều chỉnh vùng cổ bằng tay cho mức giảm lớn nhất. Hiệu quả này mới được ghi nhận ngắn hạn.

Chiếc ví sau túi quần, bàn tay chống cằm

Vài thói quen hay gặp ở người đau hàm:

  • Ăn vội, ăn mà đầu óc để ở chỗ khác, nên nhai lệch một bên;
  • Nhai đá lạnh, đồ quá cứng, quá dai;
  • Chống cằm khi làm việc, ngủ gục một bên trên bàn;
  • Ngồi độn ví sau túi quần, khiến chậu nghiêng sang một bên;
  • Hai chân dài ngắn khác nhau, hoặc chậu lệch sau một lần té.

Hai điều cuối nằm tận dưới chậu: chậu nghiêng thì thân mình và cổ phải chỉnh bù để giữ đầu cho thẳng, cổ gồng thì hàm khó nghỉ. Nghiên cứu về chuyện này còn quá ít để kết luận; bác sĩ ghi nhận và kiểm tra ở từng người.

Ba bốn tháng đau quai hàm sau một đợt làm việc dồn

Một người đến khám vì đau khớp hàm bên phải. Ba bốn tháng trước, sau một thời gian dài làm việc tập trung căng thẳng, người ấy cứng đau cả hai bên hàm; vài tuần sau bên trái hết, bên phải ở lại, cứng, đau, há miệng hạn chế.

Khám cấu trúc tại chỗ cùng Applied Kinesiology (AK) cho thấy ngoài khớp và cơ, cơn đau còn liên quan tới stress cảm xúc và một chấn thương vùng đầu từ trước. Bác sĩ giải phóng cân cơ (fascial release), xử lý phần stress gắn với cơn đau, rồi chỉnh đốt sống cổ trên ở vùng đốt thứ ba. Tiếp theo là xử lý thụ thể thần kinh ở khớp hàm phải, chỉnh sọ bên phải và điều chỉnh dinh dưỡng. Các bước này thuộc buổi khám AK, bước nào cũng có thử cơ đi kèm, nên người bệnh theo dõi được thay đổi ngay trong buổi. Sau gần một giờ, người bệnh há miệng thoải mái và không còn cảm giác đau sâu.

Một ca không nói được cho mọi người. Kết quả trên là cảm nhận cuối buổi hôm ấy, và vì nhiều bước làm liền nhau nên chưa thể nói bước nào quyết định.

Lúc hàm kẹt cứng, má sưng hay ngực tức

Đau lan lên hàm mỗi khi gắng sức, kèm tức ngực, khó thở hay vã mồ hôi thì phải gọi cấp cứu ngay. Hàm bỗng kẹt không há, không ngậm được, hay khớp và má sưng nóng kèm sốt thì cần đi khám ngay hôm đó. Tê một bên mặt, sụt cân không rõ lý do, khối sưng ở mặt hay cổ cần chuyên khoa tìm nguyên nhân; đau khu trú ở một chiếc răng thì gặp nha sĩ trước.

Hai hàm răng của bạn đang chạm nhau hay hở

Câu hỏi của mục này là câu ThS.BS Đinh Ngọc Đức hay hỏi đầu tiên khi người bệnh kể đau hàm, và nhiều người phải ngừng một giây mới trả lời được. Bác sĩ nhờ bạn há miệng hết cỡ, sờ cơ cắn, cơ thái dương, xem cổ quay tới đâu, hai chân có dài ngắn và dáng đứng có nghiêng không. Thử cơ cho biết hướng nào đang nặng với bạn, chẳng hạn một cơ đang chắc yếu đi khi bạn chạm tay lên góc hàm, hay khi nghĩ tới việc đang lo.

Nếu cổ trên hay sọ hoạt động chưa đúng, bác sĩ xử lý như ở ca kể trên. Cơ nhai đã co cứng nhiều tháng thì có thể dùng thêm châm cứu. Có người hay bực bội, tức hông sườn, mạch căng như dây đàn; Đông y gọi là Can khí uất, và người như vậy được kê thuốc thang sơ Can.

Để lưu

  • Cứ mỗi giờ làm việc, tự kiểm tra một lần: môi khép, răng hở, hàm thả lỏng;
  • Nhai đều hai bên, tạm tránh đá lạnh và đồ dai trong những ngày hàm đau;
  • Rút ví khỏi túi quần sau trước khi ngồi xuống;
  • Tựa lưng vào ghế thay cho chống cằm;
  • Mệt thì nằm hẳn, đừng gục trên bàn;
  • Đau hàm kèm tức ngực khi gắng sức thì gọi cấp cứu ngay.

Nguồn tham khảo

  1. Slade GD, Ohrbach R, Greenspan JD, Fillingim RB, Bair E, Sanders AE và cs. (2016). Painful Temporomandibular Disorder: Decade of Discovery from OPPERA Studies. J Dent Res 95(10):1084-92. https://doi.org/10.1177/0022034516653743
  2. Saini RS, Quadri SA, Mosaddad SA, Heboyan A (2025). The relationship between psychological factors and temporomandibular disorders: a systematic review and meta-analysis. Head Face Med 21(1):46. https://doi.org/10.1186/s13005-025-00522-9
  3. Cuenca-Martínez F, Herranz-Gómez A, Madroñero-Miguel B, Reina-Varona Á, La Touche R, Angulo-Díaz-Parreño S và cs. (2020). Craniocervical and Cervical Spine Features of Patients with Temporomandibular Disorders: A Systematic Review and Meta-Analysis of Observational Studies. J Clin Med 9(9):2806. https://doi.org/10.3390/jcm9092806
  4. Bednarczyk V, Proulx F, Paez A (2024). The effectiveness of cervical rehabilitation interventions for pain in adults with myogenic temporomandibular disorders: A systematic review and meta-analysis. J Oral Rehabil 51(6):1091-1107. https://doi.org/10.1111/joor.13671

Đặt lịch khám cùng Đông y Tâm Đức

Để lại thông tin hoặc gọi trực tiếp 0345.22.33.19 – phòng khám sẽ liên hệ xác nhận lịch hẹn.

0345.22.33.19