Ai từng theo cha mẹ đi bốc thuốc Bắc chắc còn nhớ cảnh ấy: ông thầy hỏi dăm câu, bắt mạch một lúc rồi ghi toa, người nhà ra quầy đứng chờ cân thuốc. Lần đầu tới Tâm Đức, nhiều người cũng chờ đúng trình tự đó. Bác sĩ hỏi chuyện ăn ngủ, xem lưỡi, bắt mạch cả hai tay. Rồi thay vì cầm bút kê đơn, bác sĩ mời bạn nằm lên giường để thử cơ. Bước thêm ấy thuộc về Applied Kinesiology (AK), và hôm đó đơn thuốc chỉ được viết sau khi phần thử cơ xong.
Tứ chẩn cho biết bệnh nghiêng về phía nào
Tứ chẩn là bốn cách thu thông tin của y học cổ truyền: nhìn (sắc mặt, dáng người, lưỡi), nghe (giọng nói, hơi thở), hỏi (bệnh sử, giấc ngủ, ăn uống, đại tiểu tiện) và bắt mạch.
Thử hình dung một người đau vùng thượng vị đã lâu, giấy nội soi ghi viêm dạ dày. Ăn đồ lạnh là đau, chườm ấm thì dịu, lưỡi nhợt, mạch trầm và chậm, nên bác sĩ nghĩ tới tỳ vị hư hàn. Người khác cùng kết quả nội soi lại đau rát, ợ chua, miệng đắng, lưỡi đỏ rêu vàng. Hướng nghĩ chuyển sang nhiệt, và cách chữa phải làm mát thay vì làm ấm. Bước gom các dữ kiện ấy lại để chọn châm cứu hay bài thuốc gọi là biện chứng. Cũng chính bước này, như Jiang và cộng sự (2012) trình bày, chia những người chung một chẩn đoán y học hiện đại thành các nhóm cần chữa khác nhau, giống hai người đau dạ dày vừa kể.
Biết hướng rồi, vẫn còn nhiều lựa chọn
Biết là hư hàn mới khoanh được vùng cần tìm. Sách có nhiều bài thuốc ôn trung, kiện tỳ, mỗi bài gia giảm được nhiều cách, huyệt cho tỳ vị cũng không ít. Người này hợp vị nào hơn? Cần những huyệt nào? Có đang thiếu khoáng chất gì không? Mạch và lưỡi khó trả lời tới từng chi tiết như vậy.
Thử cơ vào việc ở chỗ này. Phép thử đọc cách hệ thần kinh điều khiển một cơ ngay lúc khám, dựa trên nền thần kinh học mà Schmitt và Yanuck (1999) mô tả. Phần cơ chế có ở bài vì sao bác sĩ thử cơ. Trong cách hiểu về AK mà Rosner và Cuthbert (2012) phân tích, thử cơ luôn đứng trên nền các phương pháp chẩn đoán chuẩn. Ở Tâm Đức, nền ấy gồm khám lâm sàng y học hiện đại và thêm tứ chẩn. Bác sĩ vì thế không phải dò rộng, chỉ thử trong vùng tứ chẩn đã khoanh. Tứ chẩn cho hướng, còn thử cơ giúp chọn huyệt, vị thuốc, vi chất hợp với riêng bạn và kiểm lại kết quả ngay trong buổi.
Với người đau dạ dày kia, bác sĩ có thể nhờ bạn lần lượt đặt đầu ngón tay lên vài huyệt định dùng. Mỗi lần chạm, bác sĩ thử cơ đang yếu một lần nữa và giữ những huyệt làm cơ đổi rõ nhất. Các ion như magie, kali, kẽm, vi chất hay vị thuốc thì bác sĩ cho bạn nếm thử từng thứ trước khi tính chuyện bổ sung, cách làm kể kỹ ở bài tam giác sức khỏe.
Lo nghĩ hại tỳ và phép thử stress
Hỏi kỹ thêm, bác sĩ hay nghe được một chi tiết: đợt đau này nặng lên từ lúc công việc dồn, tối nằm nghĩ mãi không ngủ. Theo lý luận y học cổ truyền, lo nghĩ quá độ làm tỳ yếu (tư thương tỳ), nên lời kể ấy đã là một phần của chẩn đoán. Nỗi lo đang tác động lên hệ thần kinh tới mức nào thì cần thêm một phép thử. Bác sĩ nhờ bạn nghĩ về chuyện đang đè nặng, rồi thử cơ để dò dấu vết stress ở ba vùng não là thùy trán, hệ viền và hồi đai. Với người mà nỗi lo hiện rõ qua phép thử ấy, bác sĩ dành một phần buổi khám cho các thao tác AK nhắm vào stress. Thang thuốc làm ấm tỳ vị cũng được gia thêm vị giúp dễ ngủ.
Vết sẹo cũ, đoạn lưng cứng nằm ngoài tầm của mạch
Có những thứ tứ chẩn khó chỉ đích danh. Một vết sẹo mổ cũ trên bụng hay một đoạn lưng giữa cử động chưa đúng có thể góp phần vào cảm giác đầy tức vùng thượng vị, trong khi mạch chỉ phản ánh tình trạng chung. Muốn tìm, bác sĩ thử cơ dò lần theo từng vùng, giống cách dò huyệt ở trên. Đoạn lưng giữa vướng thì chỉnh khớp cột sống. Chỗ vướng nằm ở khớp ngoại biên hay khớp sọ thì bác sĩ chỉnh đúng khớp ấy. Đó đều là kỹ thuật điều chỉnh của AK, do chính bác sĩ làm trong buổi khám.
Mạch đổi theo tuần, cơ đổi trong vài phút
Hai cách nhìn còn khác nhau ở nhịp thời gian. Rêu lưỡi, sắc mặt và mạch thường chuyển dần qua nhiều ngày, nhiều tuần. Bác sĩ so chúng ở lần khám sau để biết thể bệnh đã lui chưa, rồi gia giảm thang thuốc cho đợt kế tiếp. Phản ứng của cơ thì đổi nhanh hơn hẳn, có khi chỉ vài phút sau châm cứu hay sau một thao tác chỉnh khớp.
Một buổi khám kết hợp, nhìn từ phía người bệnh
Ngồi vào bàn, bạn sẽ được ThS.BS Đinh Ngọc Đức hỏi trước tiên về điều làm bạn khó chịu nhất và nó nặng lên vào lúc nào. Lĩnh vực sản phụ khoa, hiếm muộn thì do BS.CKI Phạm Trần Đan Tâm phụ trách.
Sau phần hỏi là đo huyết áp, khám theo y học hiện đại, xem lưỡi, bắt mạch. Nếu cần làm rõ một bệnh thực thể, xét nghiệm, siêu âm hay nội soi sẽ đi trước, chuyện điều trị bàn sau. Cần chuẩn bị gì trước hôm hẹn thì bạn xem bài chuẩn bị trước buổi khám Applied Kinesiology.
Phòng khám còn một mảng nhỏ AK làm việc với năng lượng của cơ thể. Bác sĩ chỉ dùng tới khi phần khám cho thấy cần.
Đau ngực, nôn ra máu hay yếu nửa người thì vào viện trước
Đau ngực, khó thở, yếu hoặc tê nửa người đột ngột, nôn ra máu, đi ngoài phân đen là những lúc cần đến cơ sở cấp cứu ngay, các bước khám kể trên để sau. Người đau thượng vị kèm sụt cân, nuốt nghẹn hay đau tăng dần qua nhiều tuần nên được khám tiêu hóa, nội soi trước. Kết quả ấy sẽ cùng tứ chẩn và thử cơ góp vào quyết định điều trị.
Để lưu
- Sáng hôm khám, đừng cạo lưỡi, tránh cà phê và kẹo có màu ngay trước giờ hẹn;
- Nhớ trước vài điều tứ chẩn hay hỏi: bạn sợ nóng hay sợ lạnh, mỗi đêm ngủ được mấy tiếng, mỗi ngày đi ngoài mấy lần;
- Mặc quần áo rộng, dễ co duỗi tay chân khi nằm thử cơ;
- Cuối buổi, hỏi bác sĩ phép thử nào đã đổi sau điều trị để lần sau cùng so lại;
- Giữa hai lần khám, ghi lại những ngày ăn ngủ thay đổi, đau tăng hay giảm để bác sĩ đối chiếu với mạch, lưỡi lần tới.
Nguồn tham khảo
- Jiang M, Lu C, Zhang C, Yang J, Tan Y, Lu A, Chan K (2012). Syndrome differentiation in modern research of traditional Chinese medicine. J Ethnopharmacol 140(3):634-642. https://doi.org/10.1016/j.jep.2012.01.033
- Rosner AL, Cuthbert SC (2012). Applied kinesiology: distinctions in its definition and interpretation. J Bodyw Mov Ther 16(4):464-487. https://doi.org/10.1016/j.jbmt.2012.04.008
- Schmitt WH, Yanuck SF (1999). Expanding the neurological examination using functional neurologic assessment: part II neurologic basis of applied kinesiology. Int J Neurosci 97(1-2):77-108. https://doi.org/10.3109/00207459908994304
