Ba giờ sáng, bàn tay phải tê dại, châm chích từ ngón cái sang ngón giữa. Người đang ngủ choàng dậy vẩy tay mấy cái, với lọ dầu gió đầu giường xoa lên cổ tay, vì vẫn nghĩ tê là do máu huyết kém, xoa cho ấm là qua. Cơn tê lui thì ngủ tiếp. Sáng ra cầm bàn chải thấy hơi vụng, tới trưa đã quên.
Đường hầm ở cổ tay chật thêm lúc ngủ
Ở mặt trong cổ tay, các gân gấp ngón và dây thần kinh giữa cùng chui qua một đường hầm hẹp gọi là ống cổ tay. Dây giữa nhận cảm giác ở ba ngón rưỡi phía ngón cái và điều khiển cơ ở gò thịt gốc ngón cái (ô mô cái). Ngón út do dây khác lo nên thường không tê. Khi dây giữa bị ép trong đường hầm này, tức hội chứng ống cổ tay, cơn tê hay đánh thức người ta giữa đêm, nằm ở ngón cái, ngón trỏ, ngón giữa, vẩy tay thì dịu. Bệnh chẩn đoán được nhanh và thường đáp ứng tốt với điều trị (Padua và cộng sự, 2016).
Đêm xuống, nhiều người ngủ với cổ tay gập dưới gối, co tay ôm gối ôm hay gối má lên mu bàn tay. Cổ tay gập hàng giờ làm đường hầm chật thêm mà không có cử động nào nới ra, nên cơn tê hay đến lúc nửa đêm về sáng và dịu ngay khi vẩy tay.
Đường huyết, tuyến giáp và những tháng mang thai
Đái tháo đường, suy giáp hay những tháng cuối thai kỳ có thể làm mô trong ống cổ tay sưng lên hoặc làm dây thần kinh kém chịu đựng. Người tê tay về đêm, nhất là tê cả hai tay hay tê cả bàn chân, nên được kiểm tra đường huyết, tuyến giáp khi bác sĩ thấy cần. Ở người mang thai, cơn tê thường dịu dần sau sinh, nhưng tay yếu rõ thì vẫn nên đi khám.
Tê từ cổ tay hay từ cổ
Dây giữa được tạo nên từ các rễ thần kinh ở cổ, nên rễ bị kích thích thì bàn tay cũng có thể tê đúng những ngón ấy. Vài điểm bạn tự để ý được:
- Tê gói trong bàn tay, ngón út yên, cổ không đau, vẩy tay là đỡ: nghiêng về cổ tay;
- Nếu cổ mỏi đau, cơn tê chạy từ cổ qua vai xuống cánh tay và tăng lên khi ngửa cổ hay quay đầu về phía tay tê, nên nghĩ tới cổ nhiều hơn;
- Sáng dậy vừa cứng gáy vừa tê tay sau một đêm gối cao hoặc nằm sấp quay đầu thì xem cả gối lẫn cổ.
Kane và cộng sự (2015) mô tả chèn ép kép, khi một dây thần kinh bị ép ở hai chỗ trở lên và các chỗ ép cộng lại làm triệu chứng nặng hơn. Chẩn đoán này còn được tranh luận, nhưng các tác giả khuyên lưu ý khả năng bệnh rễ cổ đi cùng ống cổ tay. Chữa một chỗ mà tay vẫn tê thì có khi dây giữa còn bị kẹp ở chỗ khác, như ở cánh tay hay khuỷu trong ca tê tay khi lái xe.
Tê tay kiểu nào cần đo điện cơ sớm
Đặt hai bàn tay ngửa cạnh nhau mà nhìn: gò ngón cái một bên xẹp hơn bên kia là dấu hiệu dây đã tổn thương phần vận động. Đi cùng thường là tê không lúc nào dứt, ngón cái yếu, cài cúc áo khó, cầm đồ hay rơi. Đến mức này thì nên đo dẫn truyền thần kinh, điện cơ cho biết sợi trục tổn thương tới đâu (Padua và cộng sự, 2016), để bác sĩ chuyên khoa bàn chuyện phẫu thuật giải ép.
Tê cả hai tay kèm vụng tay, bước đi loạng choạng cần khám thần kinh sớm vì tủy cổ có thể bị chèn. Còn khi miệng bỗng méo lệch, nói năng khó khăn, nửa người tê hay yếu đi đột ngột, hãy gọi cấp cứu ngay vì đó có thể là đột quỵ, đừng chờ xem có phải do ngủ đè tay.
Thử cơ ở đúng tư thế bạn ngủ
Ở buổi khám với ThS.BS Đinh Ngọc Đức, bạn sẽ được nhờ chỉ đúng ngón nào tê và cơn tê đến lúc mấy giờ. Bác sĩ khám cổ tay, cổ, cảm giác và phản xạ hai tay, rồi thử cơ đối ngón cái. Cơ nhỏ này kéo ngón cái chụm vào đầu các ngón còn lại, và dây giữa chỉ tới được nó sau khi đã qua ống cổ tay. Kết quả được đặt cạnh vài cơ ở cẳng tay, cánh tay cũng nhận sợi từ các rễ cổ. Chỉ riêng gò ngón cái yếu thì cổ tay đáng nghi hơn, còn yếu lan lên các cơ phía trên thì bác sĩ tìm lên cổ hoặc khuỷu.
Bạn nằm như lúc ngủ, cổ tay để đúng thế quen, gập dưới má hay co trước ngực, đầu kê cao thấp như gối ở nhà, rồi bác sĩ kiểm tra sức cơ ngón cái ở tư thế ấy. Lần đầu cổ tay để gập, lần sau cổ nghiêng theo thế gối, mỗi lần lại xem cơ ngón cái vốn chắc có yếu hẳn đi không.
Nẹp đêm, chiếc gối và kim châm
Khi cổ tay là chỗ chính, việc đầu tiên là giữ cổ tay thẳng lúc ngủ. Tổng quan Cochrane của Page và cộng sự (2012) dẫn một nghiên cứu chất lượng thấp trên 80 cổ tay, trong đó người đeo nẹp ban đêm có khả năng thấy đỡ sau 4 tuần cao hơn ba lần so với không điều trị.
Khi cổ góp phần, bác sĩ xem lại chiều cao gối, thế nằm, và chỉnh đốt sống cổ nếu khám thấy đoạn cổ hoạt động chưa đúng, một bước trong buổi khám Applied Kinesiology. Bạn được dặn bài tập thu cằm để làm ở nhà.
Châm cứu dùng các huyệt quanh nếp cổ tay như Đại lăng, Nội quan, thêm huyệt vùng gáy khi cổ cùng góp phần. Dong và cộng sự (2023) ghi nhận châm cứu dùng kèm điều trị khác có thể cải thiện cả chỉ số điện sinh lý của dây thần kinh, dù mức chắc chắn của bằng chứng còn thấp. Người đang mang thai thì phòng khám không châm kim.
Người tê tay mà hay hoa mắt thì bác sĩ nghĩ tới thể huyết hư. Đông y giải thích rằng đêm nằm xuống thì đầu ngón càng thiếu huyết nuôi nên tê nặng về đêm, và bác sĩ kê thuốc thang dưỡng huyết, thông kinh lạc cho thể này. Điều trị không đỡ thì bác sĩ giới thiệu bạn sang chuyên khoa.
Để lưu
- Ngủ giữ cổ tay thẳng, đừng gập tay dưới gối hay gối má lên mu bàn tay;
- Thử đeo nẹp giữ cổ tay thẳng khi ngủ vài tuần, xem số đêm thức giấc vì tê có bớt không;
- Ghi lại ngón nào tê, tê lúc mấy giờ, ngón út có tê không;
- Mỗi tháng đặt hai bàn tay cạnh nhau so gò ngón cái, một bên xẹp đi thì đi đo điện cơ;
- Đang chữa đái tháo đường, bệnh tuyến giáp hay đang mang thai mà tê tay về đêm, hãy báo bác sĩ theo dõi mình.
Nguồn tham khảo
- Padua L, Coraci D, Erra C, Pazzaglia C, Paolasso I, Loreti C, Caliandro P, Hobson-Webb LD (2016). Carpal tunnel syndrome: clinical features, diagnosis, and management. Lancet Neurol 15(12):1273-1284. https://doi.org/10.1016/S1474-4422(16)30231-9
- Kane PM, Daniels AH, Akelman E (2015). Double Crush Syndrome. J Am Acad Orthop Surg 23(9):558-62. https://doi.org/10.5435/JAAOS-D-14-00176
- Page MJ, Massy-Westropp N, O’Connor D, Pitt V (2012). Splinting for carpal tunnel syndrome. Cochrane Database Syst Rev 2012(7):CD010003. https://doi.org/10.1002/14651858.CD010003
- Dong Q, Li X, Yuan P, Chen G, Li J, Deng J và cs. (2023). Acupuncture for carpal tunnel syndrome: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Front Neurosci 17:1097455. https://doi.org/10.3389/fnins.2023.1097455
